Hedef ve İçerik Belirleme

 Program hedeflerinin (kazanımlarının) yazılması

Hedef; bireyde bulunmasını istediğimiz, eğitim yoluyla kazandırılabilir istendik özelliklerdir (Bilen, 2006:9). Bu özellikler; bilgi, yetenek, beceri, tutum, ilgi, alışkanlık vb. olabilir (Demirel, 2004:104). Daha açık bir tanımla hedef; planlanmış ve düzenlenmiş Yaşantılar yoluyla kazandırılması kararlaştırılan davranış değişikliği ya da davranış olarak ifade edilmeye uygun özelliklerdir (Ertürk, 1977:24).

Eğitim ihtiyacının belirlenmesinden sonra belirlenen eğitim ihtiyacına, birey, toplum ve konu alanının beklenti, istek ve özelliklerine uygun olarak eğitim hedefleri belirlenir. Program tasarısı hazırlama sürecinde öğrencilere kazandırılacak istendik niteliklerin belirlenmesi ve uygun bir biçimde yazılması bu aşamada yapılır. Hedefler öncelikle eğitim öğretim sürecinin planlı ve amaca yönelik olmasını sağlar. Bunun yanında hedefler;

 

· Programın ünite ve konularının belirlenmesi

· Öğrenme-öğretme sürecinde kullanılacak strateji, yöntem ve tekniklerin, araç-gereç ve materyallerin belirlenmesi

· Öğrencilerin istedik özellikleri kazanıp kazanmadığını veya ne ölçüde kazandığını belirlemek üzere yapılan sınama (ölçme ve değerlendirme) araç, yöntem ve ölçütlerin belirlenmesi durumlarında en belirleyici etmendir. söz konusu durumların tamamı kazandırılacak hedeflerin özelliklerine göre şekillenir.

 

Eğitim hedeflerinin oluşturulmasında temel belirleyiciler;

·     Birey

·     Toplum

·   Konu alanıdır. Hedefler bu belirleyicilerin beklenti, ihtiyaç ve özellikleri analiz edilerek oluşturulur.

 

Eğitim hedefleri belirlenirken;

·     Eğitimin genel hedefleri,

·     Toplumun ihtiyaçları,

·     Programın geliştirildiği konu alanının özellikleri,

·     Eğitilecek bireylerin gelişim düzeyleri,

·   Bireylerin eğitim ihtiyaçları dikkatle alınmalıdır.

Ancak birey-toplum ve konu alanının her beklenti ve isteği eğitime hedef olmaz. birey toplum ve konu alnının istek ve beklentilerinin hangilerinin eğitimin alanına girdiği, bunların hangilerinin eğitim yoluyla kazandırılıp kazandırılamayacağı bunların eğitim bilimleri süzgeçlerinden geçirilmesinden sonra belirlenir. Bu süzgeçler daha öncede belirtildiği gibi;

·   Eğitim felsefesi

·   Eğitim psikolojisi

·   Eğitim sosyolojisi

·   Eğitim ekonomisidir.

 

 Eğitim hedefleri bu süzgeçlerden;

·     Ülkenin eğitim felsefesine uygunluk,

·     Hedeflerin birbiriyle tutarlılığı,

·     Eğitimle kazandırılabilirlik,

·     Öğrenciye görelik,

·     Ülkenin eğitim olanakları içinde gerçekleştirilebilirlik,

·   Toplumsal yapıya uygunluk bakımından sorgulanarak geçirilir.

Birbiriyle hiyerarşik ilişkili üç tür hedeften söz etmek mümkündür. Bunlar;

 

·     Uzak eğitim hedefleri

·     Genel eğitim hedefleri

·     Özel eğitim hedefleri’dir.

 Bu hiyerarşik yapı aşağıdaki gibi şemalaştırılabilir (Demirel, 2006:39).

 

Dikey ve Yatay Hedefler

 

Bu hiyerarşide özel eğitim hedeflerinin kazandırılması genel hedeflerin kazanılmasının ön koşuludur. Genel hedeflerin kazanılması da uzak hedeflere götürücüdür. Yatay boyutta hedeflerin bilişsel, duyuşsal devinişsel olarak birbirini destekleyen hedefler takımı olarak belirlenmesi söz konusudur. Ders düzeyinde kazandırılan özel eğitim hedefleri birbirini destekleyecek hedefler takımı biçiminde bilişsel, duyuşsal ve devinişsel hedefler olarak belirlenir.

 

Uzak genel ve özel eğitim hedefleri aşağıdaki tabloda açıklanmıştır (Ertürk, 1977; Demirel, 2004; Özçelik, 1998):

 

 

 


Uzak Amaçlar

 

 

 

 


Genel Amaçlar

 

 

 

 

 


Özel Amaçlar

 

 

 

 

Milli Eğitimin Amaçları: Toplumun eğitim felsefesi, kültürü ve değerlerini yansıtır, yasalarda belirtilmiştir (Milli Eğitim Temel Kanunu)

 

Okulun Amaçları (Uzak amaçların açılımı ve yorumu niteliğindedir. Okulun işgörüsünü yansıtır. Yine yasalarda belirtilmiştir. İlköğretimin amacı, ortaöğretimin amacı vb.)

 

 

Dersin Amaçları (Ders düzeyinde kazandırılan amaçlardır. Dersin iş görüsü ve özelliklerini yansıtır. Program geliştirici ve öğretmenlerin üzerinde çalıştıkları hedeflerdir)

 

 

 

Hedeflerin nitelikleri ve hedef yazma ilkeleri

(Demirel, 2004; Ertürk, 1977; Sönmez, 1994’den yararlanılarak açıklanmıştır)

Hedef cümlesinin sonunda hedefin türünü ve aşamasını gösteren ifadelere yer verilmelidir: Hedef cümlelerinin sonunda;

Bilişsel alan hedef ifadeleri için;

“____________________________ bilgisi”

“____________________________ becerisi”

“____________________________ gücü”

“____________________________ yeteneği”

Bilişsel ve devinişsel alan hedef ifadeleri için;

“____________________________ebilme”

Duyuşsal alan hedef ifadeleri için;

“__________________________ farkında oluş”

“__________________________ isteklilik”

“__________________________ dönüklük”

“____________________ alışkanlık haline getiriş” vb. ifadeler bulunmalıdır.

İhtiyaç ve beklentilere uygunluk: Hedefler, bireyin özelliklerine, toplumun beklentilerine, konu alanının özelliklerine uygun olmalıdır.

Öğrenci davranışına dönüklük: Hedefler öğretmenin değil, öğrencinin neler yapması gerektiğini ifade etmelidir.

Örneğin; “Çevre temizliği sağlık ilişkisini kavratmak” biçiminde bir hedef ifadesi öğrenci davranışına dönük değildir. Çünkü “kavratmak” öğretmenin yapacaklarına işaret etmektedir. Bunun yerine hedefi öğrenci davranışına dönük hale getirebilmek için “kavrayabilme” ifadesi kullanılmalıdır.

Genellik ve sınırlılık: Hedef ifadeleri belli bir davranış grubunu kapsayacak kadar genel ve tek bir özelliğe işaret edecek kadar da sınırlı olmalıdır. Kazandıracağı özellikleri başka özelliklerle karıştırmamalıdır.

Örneğin; “Duygu ve düşüncelerini yazılı ve sözlü olarak anlatabilme” hedef ifadesinde yazılı olarak anlatma ayrı, sözlü olarak anlatma ayrı bir öğrenme ürünüdür. Bu bakımdan Bu hedef ifadesi genellik ve sınırlılık ilkesine uymamaktadır.  Hedef ifadesi “duygu ve düşüncelerini sözlü olarak anlatabilme” ve “duygu ve düşüncelerini yazılı anlatabilme biçiminde ayrı ayrı yazılmalıdır.

Ürüne dönüklük: Hedefler öğrenme sürecini değil, öğrenme ürününü yansıtmalıdır.

Açıklık-seçiklik: Hedef ifadeleri herkesin aynı anlamı çıkarabileceği şekilde ifadelendirilmelidir.

İçerikle kenetlilik: Hedefler ait oldukları konu alanı ile ilişkilendirilmelidir. Hedeflerin hangi içerikle ilgili olduğu belirtilmelidir.

Örneğin “belli başlı alışılar bilgisi” biçiminde bir hedef ifadesi hem aşırı geneldir hem de içerikle kenetli değildir. Bu hedef ifadesinin hem aşırı genelliğini sınırlamak hem de içerikle kenetli hale getirmek adına hedef ifadesi ait olduğu konu ile ilişkilendirilmeli, örneğin “Taşıtlar ve trafik ünitesinde geçen belli başlı alışılar bilgisi biçiminde ifadelendirilmelidir.

 

Hedef ifadeleri binişik olmamalı bitişik olmalıdır: Bir hedefin kapsamı diğer hedeflerin kapsamına girmemelidir.

Örneğin matematik dersinde bir hedef olarak; “Üçgenin alanı formülünü bilip, üçgenin alanı ile ilgili bir problemi çözüp sonucu kontrol edebilme” biçiminde yazılmış bir hedef ifadesinde birbiri alanına girmiş hedefler vardır. Çünkü “Üçgenin alanı formülü bilgisi, Üçgenin alanı ile ilgili bir problemi çözebilme, Bir problemin çözümünü kontrol edebilme” biçiminde ayrı ayrı birbirini tamamlayacak (bitişik) yazılması gereken hedefler binişik yazılmıştır. Hedef ifadelerinde bu biçimde binişikler olmamalı, hedef ifadeleri bitişik yanı bir hedefin kapsamının bittiği yerde diğerinin kapsamı başlayacak şekilde yazılmalıdır.

Konu başlıkları hedef olmaz: Çünkü bu tür anlatımlar davranışa dönüştürülemez. Oysaki bir hedefte aranan en önemli özelliklerden biri davranışa dönüştürülmeye uygun olmasıdır.

 

Bilişsel-duyuşsal-devinişsel alanlarla ilgililik:

Hedefler hangi alanla ilgili yazılıyorsa, o alanın niteliklerine ve basamaklarına uygun olmalıdır. Bilişsel özellikleri ağır basan davranışlar bilişsel alan, devinişsel özellikleri ağır basan davranışlar ise devinişsel alan niteliklerine uygun ifadeler ile yazılmalıdır.

Öğrenciye uygunluk: Öğrencilerin ilgi, gereksinim ve özelliklerine uygun olmalıdır. Hedefler öğrencinin yaşantısına dönük olmalı, öğrencinin aktif katılımını gerektirmelidir.
Gözlenebilirlik ve ölçülebilirlik: Hedefler gözlenebilir ve ölçülebilir olmalıdır.

Ulaşılabilirlik: Hedefler öğretmen, öğrenci ve öğretim programlarının ortak etkileşimiyle ulaşılabilir olmalıdır.

Tutarlılık: Hedefler birbirini desteklemeli, bir ders için yazılan hedefler kendi içinde mantıksal açıdan tutarlı olmalıdır. Ünitelerin hedefleri özel hedeflerle(dersin hedefleri, özel hedefler genel hedeflerle(okulun hedefleri), genel hedefler uzak hedeflerle tutarlı ve kaynaşık olmalıdır.

 Dayanılılık: Hedefler öğrencilerin yaşamlarında uzun süre kullanabileceği özellik ve nitelikler olmalı kısa sürede unutulabilecek bilgi ve beceriler olmalıdır.


Eğitim hedeflerinin davranışa dönüştürülmesi

 (Demirel, 2004; Sönmez, 1994; Ertürk, 1977; Özçelik,1998; Bilen,2006; Karaağaçlı, 2005’den yararlanılarak açıklanmıştır)

Eğitim hedeflerinin en önemli özelliklerinden biri davranışa dönüştürülmeye uygun özellikler olmasıdır(Ertürk, 1977:24). Bu durum hedeflerin gözlenebilir ve ölçülebilir olmasını sağlar.  Bu nedenle en başta hedefleri gözlenebilir ve ölçülebilir hale getirmek için hedefler davranışa dönüştürülür. Davranış, eğitim hedeflerinin gözlenebilir ve ölçülebilir öğrenci tepkisi cinsinden ifade edilmesidir.

Hedeflerin davranışa dönüştürülme nedenleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:

· Hedefleri gözlenebilir ve ölçülebilir hale getirmek, sınama durumlarını belirleyebilmek,

· Hedeflerin kazandırılması için eğitim durumlarını (öğretim strateji, yöntem ve teknikleri) belirlemek,

· Eğitim uygulamalarında belli standartlara ulaşabilmeyi sağlamak,

· Eğitim programının ve eğitim uygulayıcılarının değerlendirilmesini kolaylaştırmak,

· Öğrenciyi ne öğreneceği ve nasıl öğreneceğinden haberdar etmek,

· Öğretim programının etkisini somutlaştırmak ve artırmak.

Davranış yazma kuralları

Açık seçik, öğrenci davranışına dönük, genellik ve sınırlılık, binişik olmama bitişik olma, ürüne dönüklük gibi hedef yazma nitelik ve ilkeleri davranış yazmak içinde geçerlidir.

Ancak davranış ifadelerinin sonu;

“________________________ söyleme”

“________________________ yazma”

“________________________ seçip işaretleme”

kesme, çizme, biçme vb gibi doğrudan öğrenci tepkisi cinsinden ifadelerle bitmelidir.

 

 

 

Örnek

 

 

 


          

 

Örneğin “İlimiz ve bölgemiz ünitesinde geçen temel kavramların anlam bilgisi” hedefine öğrencinin ulaşıp ulaşmadığını aşağıdaki davranışları göstermesinden anlayabiliriz:

a)     Verilen bir tanımın doğru ya da yanlış olduğunu yazma/söyleme

b)    Verilen tanımla ilgili olan kavramı bir dizi kavram arasından seçip işaretleme

c)     Verilen bir dizi tanım arasından, istenilen kavram ile ilgili olanı seçip işaretleme

d)   

Yorum Yaz